Ο μπαμπάς πάντα έπαιρνε άδεια και ερχόταν σπίτι από την εκκλησία, καλοντυμένος (γιλέκο πλεκτό, πουκάμισο, γραβάτα) και απαντούσε ολημερίς στα τηλέφωνα. Παλιότερα που δούλευε, τού έστελναν και καλάθια με ποτά εταιρείες που συνεργαζόταν μαζί τους.

Η μαμά μαγειρεύει από το μεσημέρι – το σπίτι μυρίζει φαγητά. Πιο παλιά, απ’ το ’80 ως το ’98, ερχόταν πάνω η γιαγιά η Δέλτα, από το χωριό. Δεν είχε τι να κάνει και καθόταν όλη μέρα στην κουζίνα και έτρεμε το τραπέζι απ’ το πάρκινσόν της. Άμα βαριόταν πολύ, μου έλεγε ο μπαμπάς «πήγαινε τρίψε λίγο τα χεράκια της γιαγιάς» και πήγαινα και τα ‘τριβα κι έλεγε ο μπαμπάς «Άι! Άι! Είδες βάβω η αγγόνα σου;». Ύστερα της έλεγε να δει τα δάχτυλά μου, που έμοιαζαν με του μακαρίτη του παππού.

Κι η γιαγιά, που ποτέ δεν τη θυμάμαι να εκφράζεται, δεν έλεγε τίποτα. Μονάχα χαμογελούσε διάπλατα με ένα χαμόγελο που πρόδιδε ευτυχία μαζί και καμάρι.

Κατά το βραδάκι έπιαναν να έρχονται πρώτα ο παππούς ο παπάς κι η γιαγιά η παπαδιά και μετά οι θείοι. Έτρωγαν, έπιναν και μετά τραγουδούσαν και λέγανε αστεία. Καμιά φορά το γλέντι κράταγε ως τις 2-3, το πρωί.

Αυτά τα πρώτα χρόνια. Μετά το ’98, που η γιαγιά έπαθε εγκεφαλικό, σταμάτησε να ανεβαίνει πάνω γιατί ήταν μακρύ το ταξίδι (8 ώρες με το κτελ). Μια φορά θυμάμαι ήρθε ο θείος ο Γιάννης, τις υπόλοιπες έστελνε αντιπρόσωπό του (τη θεία την Λόπα ή τη Φρόσω) και τελευταία μονάχα ένα δέμα, με κρέατα. Μια χρονιά είχε στείλει ένα ολόκληρο γουρουνόπουλο σφαγμένο. Ο μπαμπάς το πήρε απ’ τα κτελ και το άφησε το βράδυ στο μπαλκόνι, μέχρι να το πάει το πρωί στον χασάπη, να το τεμαχίσει. Είχε τόσο κρύο, που δεν ήθελε ψυγείο. Κάπου υπάρχει μια πολαρόιντ φωτογραφία από κείνο το γουρουνάκι στο μπαλκόνι μας.

Ύστερα άρχισαν να αραιώνουν οι γιορτές και ο κόσμος. Πέθανε ο κυρ Αλέκος (αυτός που είδα απόψε στον ύπνο μου πως αναστήθηκε), αραίωσαν και οι θείοι – ποτέ δεν κατάλαβα γιατί. Νομίζω πως με τα χρόνια, μεγάλωσαν οι αποστάσεις και η κούραση. Σήμερα δεν ξέρω ποιοι θα πάνε, εκτός απ’ τα παιδιά και τον παππού. Ο θείος Κάπα είναι αποκλεισμένος, γιατί στο Ωραιόκαστρο χιονίζει, κι ο θείος Σίγμα δουλεύει.

Ε, αυτά.

ΕΛΕΝΗ
ΤΕΥΚΡΟΣ … ες γην εναλίαν Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν
οικείν Απόλλων, όνομα νησιωτικόν
Σαλαμίνα θέμενον της εκεί χάριν πάτρας.
……………………………………………………..
ΕΛΕΝΗ: Ουκ ήλθον ες γην Τρωάδ’ , αλλ’ είδωλον ήν.
…………………………………………………….
ΑΓΓΕΛΟΣ: Τι φής;
Νεφέλης άρ’ άλλως είχομεν πόνους πέρι;
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ,ΕΛΕΝΗ

Aρχαιολογικός χώρος Σαλαμίνας, Αμμόχωστος

Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων

Κύπρος, Cyprus or Kιbrιs?

Σπίτι όπως στο Αϊβαλί

[...]
Δακρυσμένο πουλί,
στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη
που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,
άραξα μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως αυτό είναι παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι Δε θα ξαναπιάσουν
τον παλιό δόλο των θεών.
αν είναι αλήθεια
πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,
ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη
ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος που ωστόσο
είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,
δεν το ‘χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει
μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε
πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.

Γιώργος Σεφέρης, “Ελένη”. Συλλογή “Κύπρον ου μ΄εθέσπισεν”, 1955.

***
[Ένα ηλιόλουστο Σάββατο στην Σαλαμίνα, Αμμόχωστο, Famagusta, Gazimagusa. Κουφάρια περασμένων πολιτισμών, διχασμένος νυν πολιτισμός, στίχοι ποιητών αναζητούν το νόημά τους].

Μύδια με λευκό κρασί και περίφημες βέλγικες τηγανητές πατάτες στην Grand Place. Στο πατάρι ενός παλιού, ξύλινου μπαρ-εστιατορίου, που χάρηκα πολύ που το βρήκα, έπειτα από αρκετή αναζήτηση ανάμεσα σε τουριστικά εστιατόρια και ελληνικά γυράδικα με ονομασίες που παραπέμπουν σε summer in Greece (“Athens”, “Plaka”, “Mykonos”, “Santorini”, “Apollonia”). Κρύο αρκετό και υγρασία που διαπερνά τα ρούχα και τη νιώθεις να πασχίζει να σου τρυπήσει το δέρμα.
Δίπλα μου η πλατεία, με τα χρυσοκέντητα κτήριά της, δείγματα ενός παρελθόντος πλούτου που, προφανώς περίσσευε τόσο, ώστε να επικολληθεί στα τούβλα (ίσως, κατ’ αναλογία, να είναι και δείγμα ότι η πόλη δεν πέρασε τόσα πολεμικά δεινά όσα οι αντίστοιχες ελληνικές, ώστε να εξαναγκάσει τους κατοίκους της σε κοινωνική και πολεοδομική εξαθλίωση, όπως πχ συνέβη στην Αθήνα).
Απ’ την άλλη, ζηλεύω τη διαύγεια και την ευμάρεια των ανθρώπων που μπόρεσαν και διατήρησαν τόπους όπως αυτός που τρώω, όπου η παραδοσιακή, ζεστή, ξύλινη διακόσμηση δεν αφέθηκε να ξεριζωθεί απ’ το μοντέρνο, ακόμη και τώρα που τα δοκάρια πάνω απ’ το κεφάλι των θαμώνων σαπίζουν.
Κατά τα άλλα, λατρεύω τον ήχο των πιρουνιών και ποτηριών που αλληλαγγίζονται και τη γλυκιά προσμονή των γκαρσονιών μόλις ανοίξει τις πόρτες του το μαγαζί.

[Ταξιδιωτικές σημειώσεις από την τέταρτη επίσκεψη στις Βρυξέλλες].

Nicosia Airport '70s

Έχεις φανταστεί ποτέ να πετάς από τη Λευκωσία στην Τεχεράνη, την Κωνσταντινούπολη ή την Μπανγκόνγκ; Οι προηγούμενές μας γενιές, το έζησαν. Η δικιά μας θα μπορούσε να το φανταστεί για τα καλά, χάρη σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση που άνοιξε πριν από λίγες μέρες στη Λήδρας, σε ένα αναστηλωμένο κτήριο στη νεκρή ζώνη.


Μια σειρά από καλλιτέχνες, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, εμπνευσμένοι από τη γοητεία που ασκεί το διαχρονικά μοντέρνο, αλλά έρημο αεροδρόμιο της Λευκωσίας που από το 1974 βρίσκεται στη νεκρή ζώνη, δημιούργησαν, ξανά στην ζώνη κατάπαυσης του πυρός, μια σειρά από εγκαταστάσεις που σε μπάζουν για τα καλά στο κλίμα ενός χώρου που αντί να σφύζει από ζωή, σαπίζει από την εγκατάλειψη 37 χρόνων.
Φωτογραφίες, βίντεο, λογοτεχνία, αλλά και μια επιβλητική ηχητική εγκατάσταση με ήχους αεροπλάνων και πυρών σε ένα κτήριο που κάθε του όροφος κρύβει και μια έκπληξη. Ξεχωρίζουν επίσης χώροι που προσομοιάζουν στο παλιό αεροδρόμιο, όπως το “πάρκινγκ”, ενθύμια του αεροδρομίου που συλλέχθηκαν και τοποθετήθηκαν εκεί, όπως οι πινακίδες “ΑΦΙΞΗ” ή κάρτες επιβατών και ασφαλώς, οι καρέκλες επιβατών που ανακατασκευάστηκαν και τοποθετήθηκαν έξω από το κτήριο, στη Λήδρας (“ήταν εξαιρετικά ανθρωπόμορφες” είπε για αυτές ο καλλιτέχνης που τις κατασκεύασε, παίρνοντας τις διαστάσεις από τις βρώμικες καρέκλες που απέμειναν στην αίθουσα επιβατών).

Και βεβαίως, το site που έφτιαξαν οι δημιουργοί για ένα αεροδρόμιο που λειτούργησε μόλις έξι χρόνια (1968-1974), σάμπως να μην εγκαταλείφθηκε ποτέ, με αναφορά στις πτήσεις, τα καταστήματα, ακόμα και το γραφείο απολεσθέντων!

Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 23/10. Και τη συνιστώ ανεπιφύλακτα.

“It is hardly a matter of surprise that few, if any, good descriptions of Santorin have been written; the reality is so astonishing that prose and poetry, however winged, will forever be forced to limp behind.”

Lawrence Durrell, The Greek Islands (1978)

Μαρίδα στης κυρά – Κατίνας. Αμμούδι, Σαντορίνη. Ο ψαράς αντιδρά στα παζάρια σάμπως να του έθιξαν την τιμή (του). Σηκώνεται γρήγορα, κόβει τον δρόμο της Κατίνας και την ρωτά έντονα ποιος ψαράς τής πούλησε πιο φτηνά τα ίδια ψάρια. “Μην τα λες αυτά!”, της λέει μετά, σε έντονο ύφος, αλλά σαφώς ικανοποιημένος που βγήκε το μεροκάματο. Άντρας γεμάτος, ηλιοκαμένος, με γένια πολλών ημερών, χρυσή καδένα και τραγιάσκα’ τυπικός ψαράς.
Δίπλα του η Κατίνα: Μαυροντυμένη, γύρω στα 60, απλώνει την κούραση τής ημέρας και την μεγάλη της περιφέρεια στην ψάθινη, πορτοκαλί καρέκλα’ τυπική μαγείρισσα και μαστόρισσα (συμπαθέστατη, ωστόσο. Απολαμβάνει τον χειμώνα και δίνει συμβουλές για τις καλές κοντινές παραλίες).
Δίπλα μας σκάει το κύμα κι οι βαρκούλες αρμενίζουν, βολτάροντας του γλάρους που ξαποσταίνουν πάνω τους πέρα-δώθε, γάτες νιαουρίζουν την πείνα τους, τουρίστες φωνάζουν μεθυσμένοι κι ο ήλιος καίει χωρίς να το φαντάζεσαι’ τυπικό ελληνικό καλοκαίρι.

ΥΓ: Κι ένα επίμονο κρύωμα, για μας τους λίγους, τους άτυχους. Και καλά νέα, που δεν ανακοινώνονται από εδώ

Την περασμένη Παρασκευή προσπαθούσα μάταια να εξηγήσω σε έναν δύσπιστο φίλο, Αθηναίο κυπριακής καταγωγής, για το πώς και στην Κύπρο υπάρχουν προβλήματα ανάλογα με αυτά της Ελλάδας, με κακοδιαχείριση και διαφθορά.
Του έλεγα για τις μίζες στους εξοπλισμούς και στα μεγάλα έργα, τις δωρεάν μασέλες στον εξαιρετικά υψηλόμισθο αξιωματούχο, τον άλλο αξιωματούχο που τοποθέτησε σε ακριβοπληρωμένη θέση τον συγκάτοικο της κόρης του -όλες τους υποθέσεις που μένουν ατιμώρητες-, όμως δεν με πίστευε.
Λίγες μέρες μετά, το πρωί της Δευτέρας, ευρισκόμενη μακριά από τη Λευκωσία, σε διακοπές, σκεφτόμουν πως μάλλον τώρα θα με πίστεψε. Εκείνο το πρωί ξύπνησα από την ζέστη και συνειδητοποίησα πως το κλιματιστικό (αναγκαίο πολύ στο κυπριακό καλοκαίρι, που κάποιοι αμφισβητούν αρκετά για τη θέρμη του – τόσο ώστε να μην προφυλάξουν στοιχειωδώς έστω 98 κιβώτια εκρηκτικά εκτεθειμένα στον ήλιο) δεν δούλευε. Δοκίμασα το φως, δεν άναβε, είχε διακοπεί το ρεύμα, κι έπεσα ξανά για ύπνο. Με ξύπνησαν λίγο μετά με μια φωνή, “έλα, έγινε κάτι μεγάλο και άσχημο στην Κύπρο!” κι ίσα που πρόλαβα έναν γείτονα ναύτη που ετοιμαζόταν να πάει να πάρει το απολυτήριό του από τη μονάδα όπου έγινε η έκρηξη, να μιλά κατατρομαγμένος στο τηλέφωνο και να μας λέει τα κακά μαντάτα.
Φαντάζομαι ότι ο νεόκοπος φίλος στην Αθήνα τώρα πια θα με πίστευε. Με την ίδια δυσαρέσκεια που εξεπλάγηκαν και άλλοι πολλοί φίλοι στην Ελλάδα όταν έμαθαν τα νέα της έκρηξης 98 κιβωτίων με εκρηκτικά, σε καιρό ειρήνης, σε ένα στρατόπεδο δίπλα στον πιο μεγάλο ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της χώρας. “Ωραία!”, μου είπαν κάποιοι, “βαδίζετε κι εσείς στα βήματα της Ελλάδας”.
Δεν με ενδιαφέρει καθόλου αν η Κύπρος είναι χειρότερη ή όχι από την Ελλάδα. Με ενδιαφέρει το αύριο, που μοιάζει πλέον το ίδιο σκοτεινό με την σκονισμένη ατμόσφαιρα στη Λευκωσία, όπου οι δρόμοι είναι πιο άδειοι από πριν και τα φώτα των καταστημάτων πιο σβηστά από ποτέ. Μια συνεχής αίσθηση μουδιάσματος.
Θα μπορούσε να είναι σενάριο ταινίας, είπαν πολλοί, αλλά είναι πραγματικότητα. Σε καιρό ειρήνης να σκοτώνονται από ένα απελπιστικά ηλίθιο δικό σου λάθος 12 άνθρωποι (που ούτε καν αρτιμελείς δεν θα τους επιστρέψουν στις οικογένειές τους, μέσα στα φέρετρα) και να βυθίζεται η οικονομία μιας χώρας κυριολεκτικά στο σκοτάδι.
Η έκρηξη στη ναυτική βάση στο Μαρί ανέδειξε τη μεγάλη φούσκα του κυπριακού ονείρου: Που έσκασε πιο απότομα απ’ ότι πέφτει η Ελλάδα και αναδεικνύει ένα κράτος πιο τριτοκοσμικό κι από την πιο σκοτεινή Τουρκία που μας βολεύει να κατηγορούμε.
Καλημέρα και καλή τύχη.

ΥΓ: Στην πορεία που έγινε ψες έξω από το Προεδρικό Μέγαρο άκουσα, από πολλές πηγές, ότι κάποιοι αναλώθηκαν στον εθνικό ύμνο, σε παιάνες για τους αδικοχαμένους ότι δεν σκοτώθηκαν πολεμώντας ανθρώπους άλλης εθνικότητας (!), σε τραγούδια για τις κατεχόμενες πόλεις. Περισσότερο τρομακτική κι από ένα κράτος ανίκανο, είναι η εικόνα ενός λαού που αδυνατεί να κοιτάξει μπροστά, μέσα από την πραγματική εικόνα στον καθρέφτη του.

Θα λείψω για μια και μόνο και μόνο μέρα στο Ιράκ, στο βόρειο Ιράκ, στην πόλη Ερμπίλ (δεν αστειεύομαι). Αρχαία πόλη, περιστοιχισμένη από κάστρα, πρωτεύουσα του κουρδικού Ιράκ, υπόσχομαι, άμα γυρίσω ασφαλής, να ποστάρω εικόνες κι εντυπώσεις!

“It was one of those days when it’s a minute away from snowing and there’s this electricity in the air, you can almost hear it. And this bag was, like, dancing with me. Like a little kid begging me to play with it. For fifteen minutes. [...] Sometimes there’s so much beauty in the world I feel like I can’t take it, like my heart’s going to cave in” (Ricky Fitts)

Βλέπω όλη μέρα στην τηλεόραση και στο ίντερνετ τι γίνεται στην Ελλάδα και έχω πέσει σε μια σιωπή άλλο πράμα, ανησυχία, για τους δικούς μου εκεί, αλλά και για μας εδώ, μιας που ελληνική και κυπριακή οικονομία είναι αλληλένδετες…
Ξαφνικά μου τηλεφωνεί ο A. και μου λέει “έλα από το γραφείο μου να δεις κάτι…”. Και πάω. Και μου δείχνει, έξω από το παράθυρό του, μια καλοφτιαγμένη φωλιά πουλιών, από κλαδάκια, και μέσα της φωλιάζουν από χθες δυο αβγά… Ένα περιστέρι της γειτονιάς που γυροφέρνει καιρό το κτήριο και κατά καιρούς το είδα να γυρνά έξω και από το δικό μου παράθυρο, ήρθε χθες και γέννησε.
Τώρα κάθομαι και το παρατηρώ που κάθε τόσο έρχεται και κάθεται να κλωσήσει τα αβγά… Σκέφτομαι πως αυτή η εικόνα, της ανιδιοτελούς μητρικής αγάπης, σε ένα ζωικό είδος που δεν γνωρίζει από deadline, λεφτά και μνημόνια, είναι από τις πιο όμορφες εικόνες που έχω δει τον τελευταίο καιρό… Κι ίσως, για μια στιγμή, να ‘θελα να μπω μέσα σε εκείνο το αβγό και να νιώσω τη θέρμη του…