Θυμάμαι καλά στο σχολείο τους χάρτες στους τοίχους: Η Ελλάδα περιβαλλόταν από την Αλβανία, τη Γιουγκοσλαβία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία και στην άκρη του χάρτη, ένα ένθετο σαν μπάλωμα, η Κύπρος, σαν τη Ρόδο στο νου μας, ένα απομακρυσμένο κομμάτι της χώρας. Κι η Ευρώπη, μια ήπειρος με την τεράστια ΕΣΣΔ, την Τσεχοσλοβακία και δύο Γερμανίες με δύο πρωτεύουσες…

Θυμάμαι καλά και τον Κ., εκείνο το ανοιχτόχρωμο, ξανθό αγόρι που έκανε τρομερά ακροβατικά και συμπαθητικές πλάκες, που μπήκε ένα πρωινό του χειμώνα του ’91 στην τάξη μας κι ο δάσκαλος μας είπε πως «ήρθε από τη Ρωσία, που τώρα έχουν πόλεμο». Η άφιξη των μεταναστών μόλις ξεκινούσε κι ο Κ., αν και έμαθε αστραπιαία και καλά τα ελληνικά, μας φαινόταν στην αρχή λιγάκι εξωγήινος, καθώς πετούσε με βαριά προφορά ρώσικες λέξεις.

Από κείνη την εποχή, που η Γιουγκοσλαβία ήταν ακόμα μία χώρα, το Σκοπιανό δεν υπήρχε σαν ζήτημα κι η Βοσνία ήταν ένας μάλλον άγνωστος τόπος, θυμάμαι τις αφηγήσεις του μπαμπά για ένα ριψοκίνδυνο ταξίδι που είχε κάνει στη Δυτική Γερμανία, διασχίζοντας τα φλεγόμενα Βαλκάνια, με εκείνο το σαραβαλάκι των πρώτων μου χρόνων-ένα Wartburg και την παλιά τηλεόραση, ασπρόμαυρη ακόμα, να παίζει συνεχώς εικόνες ανθρώπων σε εξέργεση.

Έπειτα, τα βιβλία άλλαξαν, πρωτεύουσα της Γερμανίας ξανάγινε το Βερολίνο, κι όχι η Βόννη με τη δύσκολη ορθογραφία, και στη γεωγραφία έπρεπε πια να μάθουμε ένα κατεβατό χώρες που σχηματίστηκαν στη θέση εκείνου το ψυχρού γίγαντα που έπιανε δύο σελίδες στα βιβλία μας, της ΕΣΣΔ.

Για χρόνια, δίπλα στα σύνορά μας, μαθαίναμε, υπήρχε πόλεμος, την ώρα που τα τυριά και τα Πανεπιστήμιά μας αποκτούσαν το ίδιο όνομα («Μακεδονία») κι η γιαγιά μου η παπαδιά κολλούσε στο τζάμι της κουζίνας, για να μην πέσει πάνω του, ένα αυτοκόλλητο με το αστέρι της Βεργίνας και την ατάκα «Η Μακεδονία είναι μία. Και είναι ελληνική. Κωνσταντίνος Καραμανλής».

Λοιπόν, δεν θυμάμαι ούτε το τείχος να πέφτει ούτε το συλλαλητήριο για τη Μακεδονία. Μου πήρε χρόνια για να καταλάβω γιατί υπήρχαν δύο Γερμανίες ή γιατί οι Γιουγκοσλάβοι ξαφνικά βαφτίστηκαν Σέρβοι, και έμαθα σχετικά πρόσφατα μόλις για την καταπίεση στις χώρες του ανατολικού μπλοκ.

Η δική μου η γενιά, που έκανε, κυριολεκτικά, τα πρώτα της βήματα τις μέρες που ο κόσμος άλλαζε αστραπιαία-και για πάντα, θα ‘χει να θυμάται τις συναυλίες για τον πόλεμο στο Κόσοβο, τις πορείες ενάντια στον εισβολή στο Ιράκ, το χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους και άνοιγμα των οδοφραγμάτων στην Κύπρο, το 2003.

Καμιά φορά, νιώθω ιστορικά ριγμένη απέναντι στους προγόνους μου. Όμως όσο το σκέφτομαι, νομίζω ότι με τον ρυθμό που η Ιστορία επιμένει να επαναλαμβάνεται, κάτι θα βρεθεί και για μένα να εξιστορώ με μια σχετική νοσταλγία. Ή ανακούφιση.

Να φεύγεις από τη χώρα σου, αφήνοντας πίσω οχτώ μωρά, για να δουλέψεις σε ένα σώμα μισθοφόρων, σε ένα νησί-κουκίδα στο χάρτη, που το λένε Κύπρο, και που οι μισοί του κάτοικοι μισούν τους άλλους μισούς. Να σε βάζουν να καθαρίζεις νάρκες, στη νησιώτικη γη που είναι σπαρμένη με αίμα, κόκαλα και σφαίρες, και μια από αυτές να σε ανατινάσσει. Να γίνεσαι έτσι είδηση, αλλά χωρίς πρόσωπο, μονάχα ως «αλλοδαπός», κι ο θάνατός σου να περνά στα «αζήτητητα» των δελτίων, πίσω από τις «μεγαλειώδεις παρελάσεις» σε Λευκωσία και… Θεσσαλονίκη (!). Κι η μόνη τους έγνοια, στα ραδιόφωνα, να είναι ότι από την έκρηξη, κανείς «δικός τους» (εθνοφρουρός) δεν κινδύνευσε. Με συγχωρείτε, αλλά για μένα αυτό είναι το άκρον άωτον μιας ξενοφοβικής, εγωκεντρικής κοινωνίας, που φοβάται να κοιτάξει πέρα από τη μύτη της…

Αν δεν κατάλαβες, δες Mind the mine. Νεκρός ναρκαλιευτής στη νεκρή ζώνη της Λευκωσίας (μακάβρια επανάληψη)

Μόλις είδα τις “Πληγές του φθινοπώρου“, την περίφημη τουρκική ταινία για τα Σεπτεμβριανά του ‘55, στην Πόλη. Αν εξαιρέσεις την παρακινδυνευμένη επιλογή ο ρόλος της Ελληνίδας να αφορά σε μια πόρνη και την αθώα απλούστευση ο ρόλος αυτός να αντιμετωπίζεται με μία συμπάθεια, η ταινία καταγράφει με χαρακτηριστική τόλμη (αλλά και με την σχετική ασφάλεια του μισού αιώνα απόστασης από τα γεγονότα) το οργανωμένο πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, που οδήγησε στην αρχή της παρακμής του Ελληνισμού της περιοχής.
Η αποτύπωση της ωμής βίας, της τυφλής οργής, της ανικανότητας του ηττημένου μπροστά στα γεγονότα αλλά και του μεγέθους της καταστροφής είναι μοναδική κι αναρωτιέμαι πραγματικά πόση ντροπή γέννησε στους Τούρκους θεατές της.
Μα προπάντων, αναρωτήθηκα με πόσο θάρρος την έφτιαξαν οι δημιουργοί της, καθώς φανταζόμουν παρόμοιες ταινίες από τη δική μας πλευρά, για τις σφαγές πχ του στρατού του Κωνσταντίνου στην πορεία προς το Σαγκάριο ή αυτές εναντίον των Τουρκοκυπρίων ως το ‘74…
Όταν βγήκαμε από το σινεμά, βρισκόμασταν συμπτωματικά δίπλα ακριβώς στην πράσινη γραμμή κι οι μαύρες σκέψεις μας αποκτούσαν παροντική σημασία.

Κριτική του Νίνου Φένεκ Μικελίδη
Κριτική του Δημήτρη Δανίκα
Güz sancisi film
Μαρτυρίες για τα Σεπτεμβριανά
Οι συντελεστές της τουρκικής ταινίας «Πληγές του φθινοπώρου» απολογούνται

«Πήγα παντού, γύρισα τον κόσμο/Με το νου και με τα πόδια/Δύση και Ανατολή/Πέρασα τη θολή γραμμή/Έφτασα ως της γης την άκρη/Μα απάντηση δε μου ‘δώσαν»(Ορφέας Περίδης)

Η σιωπή πολλών ημερών δεν οφείλεται στο ότι ξέμεινα στη χώρα και δεν γύρισα, αλλά στην εργασιοθεραπεία που ακολούθησα άμα τη επιστροφή μου στη μεγαλόνησο. Διότι αρρώστησα στη Συρία. Μια γαστρεντερίτιδα αα που με βρήκε σε ένα υγρό και σκοτεινό μοτέλ στα βουνά, στ’ ανάθεμα, που χρειάστηκε γιατρός, δύο ενέσεις και ένα τριήμερο ρυζοφαγίας για να συνέλθω.
Στο μεταξύ σιχάθηκα τα ανατολίτικα φαγητά κι άρχισα να ξανασκέφτομαι το πάθος μου για τη Μέση Ανατολή (θα μου περάσει νομίζω, εξάλλου, η Αλεξάνδρεια μας περιμένει…).
Λοιπόν, όμορφη χώρα η Συρία. Ή μάλλον ενδιαφέρουσα χώρα με όμορφους ανθρώπους. Δεν ξανάδα, νομίζω, τόσο φιλικό κόσμο, να αισθάνεσαι ασφάλεια περπατώντας πως μήτε θα σε πειράξει κανείς μήτε θα σου ζητήσει πιεστικά φιλοδώρημα. Και πολλοί Σύριοι μιλάν ελληνικά-και καλά ελληνικά, σπουδές στην Ελλάδα του ‘70 ή εμπόριο με τους Έλληνες, βλέπεις.
Και περίεργη χώρα. Δεν θα την συνιστούσα για τουρισμό, μιας που οι υποδομές μάλλον λείπουν και τα μνημεία της χώρας, χτισμένα από Έλληνες, Ρωμαίους, Οθωμανούς ή Σταυροφόρους, δεν σου βγάζουν εντοπιότητα, αλλά ταξίδι στις εποχές.
Εάν όμως δηλώνεις ταξιδιώτης, να πας. Γιατί εκεί θα βρεις πόλεις, ερήμους, θάλασσα και βουνά, Ασία και κάτι λίγο από Ευρώπη, πρώιμο Χριστιανισμό και Ισλάμ στην ακμή του, πολύβουα παζάρια, και προπάντων-ανθρώπους ντόπιους, ακραιφνείς, που φορούν ακόμα τις στολές τους και το αλλάζουν στα λευκά τις Παρασκευές που πηγαίνουν στο τζαμί.
Και μεσανατολίτικη ιστορία και σύνορα. Η φάτσα του προέδρου φιγουράρει παντού-παντού μιλάμε, είχα να δω τέτοιο επιβεβλημένο εθνικισμό από τα σημαιάκια που οι Ελβετοί κοτσάρουν μέχρι και στο κωλόχαρτο. Και σύνορα, που λες. Αφού για τις ανάγκες του φεστιβάλ μας γύριζαν κάθε μέρα 300-400 χλμ, είδαμε όλη τη χώρα, εξόν από τα σύνορα με το Ιράκ. Κι όπου πας, να βλέπεις πινακίδες προς Δαμασκό από τη μια και προς Ιορδανία, Λίβανο, Τουρκία από την άλλη. Να στέκεσαι εκεί και να μην ξέρεις πού θες να σε βγάλει ο δρόμος.

Το 15% των κατοίκων είναι Χριστιανοί, αλλά η χώρα αυτοσυστήνεται ως αραβική δημοκρατία, ήτοι, το Ισλάμ κυριαρχεί παντού και τα ξημερώματα κάναμε χάζι τους χότζες να ξεκινούν ο ένας μετά τον άλλο το κάλεσμα από το μιναρέ. Αλλά αν είσαι πιστός χριστιανός ή έστω, έχεις τις σχετικές οικογενειακές καταβολές, θα βρεις εκεί σημαντικά μνημεία, από τα μοναστήρια της Αγίας Θέκλας και του Αγίου Συμεών στα βράχια, μέχρι τους δρόμους του Αποστόλου Παύλου, που σε μια στοά της Δαμασκού βαφτίστηκε Χριστιανός.
Η Δαμασκός, παρεμπιπτόντως, ενδιαφέρουσα πόλη. Οι δρόμοι της μεγάλοι, αλλά η κίνηση όχι τόσο χαοτική όσο το Κάιρο. Κυριαρχεί ένα μονότονο καφέ-γκρίζο χρώμα από την περίφημη πέτρα των βουνών της περιοχής, αλλά μια βόλτα στην πολύ καλά σωζόμενη εντός των τειχών πόλη, με τα στενά σκιερά δρομάκια, τα ωραία παζάρια και τις μυστικές αυλές, σε αποζημιώνει.

Στο δρόμο για την έρημο, προς Παλμύρα, κάναμε μια βιαστική στάση στο πλινθόκτιστο καφέ Βαγδάτη 66, πλάι σε έναν οικισμό βεδουίνων. Ελαφρώς τουριστικό, αλλά και πάλι, τόσο ξένο στη δυτική μας κουλτούρα, που με μάγεψε. Μια νεαρή βεδουίνα (ναι, υπάρχουν ακόμα βεδουίνοι και γυρίζουν τις ερήμους με τα καραβάνια τους) μου φόρεσε τη στολή της, καθώς εγώ χάζευα μια γηραιότερη να βοηθά ένα μωρό να κατουρήσει στο ύπαιθρο. Μαγική απλότητα της στιγμής.

Στην Παλμύρα, κρυωμένη εγώ ήδη, μαγεύτηκα από τις καμήλες που λιάζονταν στα ερείπια των παλιών λουτρών και της ρωμαϊκής οδού, μα ο ήλιος ζάλισε νωρίς τις χαμηλές αντοχές μου. Οι βόλτες μας στα βουνά ήταν μοναδικές, θυμήθηκα τις ατέλειωτες οικογενειακές μας διαδρομές κάθε Πάσχα στα βουνά της Ρούμελης, καθώς ξεδιπλώνονταν τα χωριά με τα κακοχτισμένα σπίτια και τα παιδιά που παίζουν αλήτικα στο δρόμο.

Τα πιο ωραία παιδιά όμως, τα είδαμε στη Χάμα, μια πόλη λουσμένη στο πράσινο, που κάτι “τσογλανάκια” σκαρφάλωναν στον μύλο των 12 μέτρων, για να κάνουν από κει ψηλά μια βουτιά στο ποτάμι. Περίμενα ώρα για κείνο το κλικ κι ο πιτσιρίκος της φωτογραφίας νομίζω με αποζημίωσε.

Στην Αλέπο με γονάτισε η ασθένεια, μα η ιδέα και μόνο πως βρισκόμουν κάπου ανάμεσα στη Μεσόγειο και τον Ευφράτη, μού ξεδίπλωνε στο μυαλό κάτι λίγες σελίδες από την ιστορία που κάναμε στο σχολείο για τους λαούς της Μεσοποταμίας κι αποζημιώθηκα. Άμα πια συνήλθα, πήρα τα πόδια μου και πήγαμε ως την Μπόσρα, που μου φάνηκε μαγεία. Μια παλιά ρωμαϊκή πόλη με ένα εξαιρετικά σωζόμενο θέατρο από μαύρη πέτρα, που στα ερρείπια της ζουν ακόμα κάποιοι λίγοι ντόπιοι. Όσων φύγαν, τα σπίτια στέκουν δίπλα κλειδαμπαρωμένα και σκονισμένα-το απόλυτο σκηνικό ιστορικής ταινίας. Χρειάστηκα ένα ζεστό τσάι μέντα για να συνέλθω από το σοκ του συναισθήματος.

Δεν ξέρω αν θα ξαναπάω ποτέ στη Συρία. Ξέρω μονάχα πως με σημάδεψε με μια γλυκόπικρη μυρωδιά της μυστήριας Ανατολής, που δεν θα μάθω ποτέ αν αγάπησα ή αν με τρόμαξε.

Το blog θα απουσιάσει για μια βδομάδα στη Συρία (Mediterra route), με την υπόσχεση να ποστάρει φωτογραφίες και εντυπώσεις στην επιστροφή.
Να υγιαίνετε.

ΥΓ: Σ.θ.σ.σ.κ.α.ο.

Για τις εκλογές τα ‘παν κι άλλοι, περισσότερο εύγλωττα απ’ όσο εγώ θα μπορούσα. Εγώ απλώς βρήκα ευκαιρία να ανέβω εξπρές στη Σαλόνικα να δω τα ανίψια (έχει αρχίσει να μου θυμίζει Ντόναλντ Ντακ αυτή η ορολογία) και φίλους. Και να αγοράσω μερικά βιβλία για το χειμώνα που έρχεται (στο πάτωμα). Ιδού η λίστα των αναγνωσμάτων των επόμενων μηνών (κριτικές ευπρόσδεκτες) :

- Ορχάν Παμούκ – “Το χιόνι”
- Γιάννης Ξανθούλης – “Κωνσταντινούπολη”
- Ο Μπουκόφσκι για τον Μπουκόφσκι
- Charles Schulz – “Αγαπητέ μου εκδότη”
- Taschen – “20th century Photography”

Next stop: Συρία, για το Φεστιβάλ του δρόμου του μεταξιού. Η φίλη Ε., από τη Χίο, “ζηλεύει”. “Μονάχα μη με ματιάξεις”, της λέω. Κι ακολουθεί ο γόνιμος διάλογος:

E: de matiazo ego!!!
ARKEI…
na rtho mazi….
xixixixi
Ttallou: ταμάμ
E: ekleise!
Ttallou: άκου πώς θα γίνει. πού μένεις;
E: vrontados city
Ttallou: οκ. σημειώνεις;
E: yes
Ttallou: ωραία
-θα πάρεις ταξί να κατέβεις στο λιμάνι
E: pira
Ttallou: -από κει με το καραβάκι θα περάσεις απέναντι
E: cesme?
Ttallou: αχα
E: egine
done!
Ttallou: μισό
E: eimai cesme kai perimeno odigies
Ttallou: ωραία
(με βλέπεις που σε χαιρετάω; )
από Τσεσμέ παίρνεις το λεωφορείο για Σμύρνη, είναι στο τέρμα του παζαριού
1,5 ώρα δρόμος
E: kati diakrino alla fainesai ligo thola
Ttallou: θα σ΄αφήσει λίγο μακριά, αλλά θα πάρεις ένα ταξί για το Izmir Garage
από κει φεύγουν λεωφορεία για όλη την Τουρκία
E: nai ksero, alla mas paei to praktoreio edo kateftheian, exo sinenoithei me to sinadelfo ksenago Ali
Ttallou: πάρε ένα για Άδανα
E: nai
Ttallou: α, οκ
βολεύει αυτό
μετά από ώρες θα φτάσεις Άδανα
εκεί κάνε οτοστόπ
όλο και κάποιον Κούρδο νταλικέρη θα βρεις
ή Τούρκο φαντάρο, πιπίνι, ξέρεις τώρα
E: 4 ores einai gia adana
Ttallou: τέλεια, ένα τσιγάρο δρόμος
E: protimo fantaro…
Ttallou: λογικό
θα σε αφήσουν στα σύνορα με Συρία
λίγη προσοχή στις νάρκες
και πέρασες
όταν περάσεις, πάρε με τηλέφωνο
γιατί δεν ξέρω πού ακριβώς θα βρίσκομαι
λογικά θα πίνω ρακή με τον πρωθυπουργό, αλλά θα μπορώ να μιλήσω για 1-2 λεπτά
E: tilefona kai xaza, mexri tote i fimi mou tha xei eksaplothei gia tis ipiresies mou kai tha me xei kleisei sigoura kai o prothipourgos gia kanena vradi…
Ttallou: μπορεί να είμαι σε κάποια πόλη κοντά σου, μπορεί στη Δαμασκό, σε κάθε περίπτωση, θα μπορώ να σε φιλοξενήσω στο δωμάτιό μου!
σωστό κι αυτό
τώρα σ’ αφήνω, πρέπει να πάω τράπεζα
E: xrisi mou me tosa otostop… diasimi tha xo ginei
Ttallou: χχχχ
ξανασκέψου το
E: filakia!
psinomai asxima…
ekei me ton ntalikeri me toumpares idi!

Ντυμένος στα λευκά του (η θερινή στολή), ο αστυνομικός που στεκόταν απέναντι, στην όχθη ακριβώς του Νείλου, δεν έμοιαζε πρόθυμος να ρυθμίσει λιγάκι την ξέφρενη κυκλοφορία στη λεωφόρο Corniche El Nil. Είχαμε ακούσει πολλά για τους Αιγύπτιους οδηγούς, αλλά αυτό που ζούσαμε τις τελευταίες μέρες στην πρωτεύουσα ξεπερνούσε κατά πολύ τη φαντασία μας: Αυτοκίνητα να τρέχουν δαιμονιωδώς, στριμωγμένα σε περισσότερες λωρίδες απ’ όσες ορίζει η σήμανση, χωρίς καμία υπακοή στον ΚΟΚ, με τα φωτά σβηστά τις νύχτες (!) και με το χέρι να μην ξεκολλάει από την κόρνα όλο το 24ωρο (μετρήσαμε μέγιστη σιωπή 10”!). “Είναι μια πόλη 20 εκατομμυρίων”, μας είπε ο ξεναγός μας, ο Χελλίντ, “ακόμη κι αν κάποια ώρα όλοι κοιμούνται, πάντα θα υπάρχει 1 εκατομμύριο να κυκλοφορεί στους δρόμους”. Δεν είχε κι άδικο.

Πίσω στην Corniche El Nil, εκεί όπου βρισκόταν το ιστορικό ξενοδοχείο που μας φιλοξένησε στο Κάιρο, χαζεύαμε από το παράθυρο στο Νείλο τον αστυνομικό που συνόδευε μια μαντηλοφόρα κυρία στην απέναντι πλευρά του δρόμου. Μόνη του πληρωμή, ένα συγκεκαλυμμένο της χαμόγελο. Πέντε λεπτά αργότερα, η ίδια σκηνή επαναλήφθηκε για έναν ξανθό τουρίστα. Μόλις τον πέρασε απέναντι, ο αστυνομικός, με το ίδιο δελεαστικό χαμόγελο τύπου “είδες; εγώ σε ξελάσπωσα” ζήτησε μπαξίσι. “Τίποτα στην Αίγυπτο δεν είναι δωρεάν”, συλλογιζόμασταν γελαστοί, ρουφώντας τσάι με μέντα, σε ένα δώμα που θύμιζε πλούτη παλιού χαρεμιού.

Και πράγματι: Τέσσερις μέρες στην Αίγυπτο και η πιο ευγενική επαιτεία που μας ζητήθηκε ήταν ενός παιδιού που μας ακολούθησε σχεδόν επί χλμ ζητώντας επιτακτικά χρήματα, μέχρι να του πει κάποιος μεγάλος στην πλατεία Ταχρίρ “τσ, τσ, ντροπή”. Οι λιγότερο ευγενικοί στις πυραμίδες, μας πλεύριζαν πρώτα για Ιταλούς ή Ισπανούς, δήθεν να μας χαρίσουν καρτ ποστάλ και μετά, δίχως να ξεκολλούν, ζητούσαν μπαξίσι σε ευρώ.

Όμορφη πόλη το Κάιρο. Από κείνες τις μεγαλουπόλεις που πρέπει να πας και που αν πας και αγαπάς την Ανατολή, θέλεις να επιστρέψεις. Ένα μίγμα μακραίωνης ιστορίας, Ισλάμ και φτηνού τουριστικού προϊόντος, που η οξυθυμία των ντόπιων του χαρίζει μια φρεσκάδα που σε κρατά σε εγρήγορση.

Οι πυραμίδες, μνημείο της ανθρωπότητας. Να είσαι εκεί και να μην το πιστεύεις. Χτισμένες πια στις παρυφές της πόλης μα και στο πουθενά-να βλέπεις από τη μια πλευρά τον γκρίζο αχό του Καΐρου κι από την άλλη το απόλυτο τίποτα-έρημος, κίτρινη άμμος και καμήλες! Τα τζαμιά της ισλαμικής πόλης, οι σημαντικές εκκλησίες των Χριστιανών, οι κρυμμένες πίσω από τείχη νεκροπόλεις, τα παζάρια και το Αλ Χαλίλι.

Όπως και οι Έλληνες, οι σύγχρονοι Αιγύπτιοι έχουν ένα λαμπρό παρελθόν και τίποτα σύγχρονο που να το θυμίζει εκτός από τις αφηγήσεις τους. Τις πρώτες μέρες νιώθεις λιγάκι χαζός τουρίστας, καθώς ξεναγοί, ταξιτζήδες και βήματα σε οδηγούν μηχανικά στους ακριβούς πωλήτες που δεν σε παίρνει και πολύ να κάνεις παζάρι. Μα αν πιάσεις λιγάκι τον ρυθμό της πόλης, προσανατολιστείς και βρεις το θάρρος να χωθείς μες στους ντόπιους, βγαίνεις στα στενά της Downtown, με τα καλά καταστήματα και τα ιστορικά καφέ, όπως το Riche, όπου ήπιαμε τούρκικο καφέ πλάι στα πορτρέτα των λογοτεχνών που σύχναζαν κάποτε σ’ αυτή τη γωνιά της πλατείας Ταλάτ.
Κι ο Νείλος φυσικά. Αχ αυτός ο Νείλος. Κάποτε όριζε τον προσανατολισμό της Αιγύπτου με τη φορά του κι απ’ τα νερά του μεταφέρονταν οι μούμιες των βασιλέων στους τάφους τους. Σήμερα κόβει τη μεγαλούπολη με τους ουρανοξύστες στα δύο, και χαρίζει μια όψη πρασίνου μες στην ξέρα της Σαχάρα που σε μαγεύει. Στις όχθες του καθίσαμε κάποιο βράδυ οι δυο μας και ήπιαμε από έναν υπαίθριο πωλητή τσάι αχνιστό και ρεβυθοχυμό. Νύχτα, μαζί με τους ντόπιους, που μόλις είχαν πάρει το πρωινό τους για το Ραμαζάνι.
Η μόνη υπόσχεση που δώσαμε φεύγοντας, ήταν ότι θα επιστρέψουμε.

Πρώτη επίσκεψη στην αφρικανική ήπειρο. Τα λέμε από Δευτέρα.

Τόσα χρόνια στο χωριό, πρόπερσι στη Σμύρνη, πέρσι στην Τραπεζούντα, φέτι στη Θεσσαλονίκη, ως επισκέπτρια. Ήσυχη πόλη τα βράδια, συννεφόκαμα και αεράκι φθινοπωρινό, μια σχεδόν νεκρική σιγή, καθώς συνειδητοποιώ πως εθίστηκα στη Μέση Ανατολή μου.